مسجد سنگي ايج
مسجد سنگی ايج از يادگارهای دوره ساساني است که در شهر ايج واقع می باشد. اين بنا قبل از اسلام قلعه دارالامان نام داشت، در دوره اسلامی با افزودن محرابی به آن، بنا به شکل مسجد درآمده است. شکل اصلی بنا به شکل ايوان است بدنه اصلی مسجد از جنس سنگ و گچ بوده و ارتفاع آن 3 متر می باشد که در دل صخره سنگی کوه قلات آبی کنده شده است. در مجاورت اين مسجد(قلعه) هفت برکه وجود دارد که آن را بن دره می نامند و در نزديکی آن هم معبری از زمان های قديم باقی مانده است.
مطالعه تقریبا مفصلی به ویسله لیونل بیر«Lionel Bier » درباره مسجد سنگی صورت گرفته؛ که در واقع جدیدترین مطالعات نیز است. وی حاصل مطالعات خود را در مجله ایران به چاپ رساند. بیر، مقاله خود را با عنوان « مسجد سنگی داراب و مسجد شهر ایج، دو اثر معماری صخره ای دوران ایلخانی» شروع کرده است. کالج بروکلین دانشگاه نیویورک، این مطالعات را انجام داده است.
از گردنه هاي پرپيچ و خم و پوشيده از درختان سرو و پسته کوهي که عبور کني، چشم انداز آبادي کوچکي را مي بيني که آرام در دامان کوه آرميده است. باغستانهاي کنار راه تو را گوئي خوش آمد مي گويند و عطر شب بوها در خنکاي شبانه، شادي زايدالوصفي ارزانيت مي کنند. به ايج که برسي 6 فرسنگ از استهبان دور شده اي و 6 فرسنگ اگر به راهت ادامه دهي از آنسو در روستاهاي اطراف داراب خواهي بود ...مي تواني بي پيرايه ترين و آسوده ترين شب زندگيت رادر اين باغستانها به صبح آوري و در بامداد روشن فردا شکوه طلوع آفتاب را از ستيغ کوه نظاره کني ... هنوز به ايج نرسيده اي، با من اگر به ايج بيائي برايت از صداقت و صفاي مردان و زنان ساده دلي خواهم گفت که هرآنچه تورا تسکين مي دهد در آينه نگاهشان ببيني. فقط مانده است که عمر من مجال دهد و تورا با خود با اين دست نوشته هایم ببرم به سايه سار گلشن ، به خلوت بي بي عزيزه و حکايت سه برادران و چهل برکه ساخته در کمرکش کوه ، به خنکاي وصف ناپذير صحن گنبد ، و حرف هاي نگفته سنگ و ساروج ...